Literacki Nobel zasady przyznawania nagrody i laureaci

W pamiętnym dniu 27 listopada 1895 roku Alfred Nobel podpisał swój testament, w którym zawarł ostatnią wolę przekazania dużej części swojego majątku na nagrody za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie i działalność na rzecz pokoju na świecie.

Testament zawiera kryterium, któremu powinien odpowiadać autor kwalifikujący się do nagrody, jest to “osoba, która w dziedzinie literatury stworzyła najwybitniejsze dzieło w idealnym kierunku”. Takie stwierdzenie oznacza, że pojęcie “dzieło” nie może być kompletnie zdefiniowane, bo w zamkniętej definicji się nie mieści.

Zasady przyznawania Literackiej Nagrody Nobla i odmowy przyjęcia

Zasadą jest, że roczna Literacka Nagroda Nobla jest przyznawana jedynie jednemu autorowi. Wynika to ze specyfiki tej dziedziny, której podstawą jest praca indywidualna. Różni to literaturę od dziedzin naukowych, w których często nad podobnym tematem pracuje kilku uczonych lub współpracuje ze sobą kilka osób, zajmując się tym samym zagadnieniem. Tylko w czterech przypadkach nastąpiło odejście od tej zasady, a mianowicie w roku 1904 –  Frédéric Mistral podzielił się nagrodą z José Echegaray, w 1917 r. otrzymali ją Karl Gjellerup i Henrik Pontoppidan, w 1966 r. Shmuel Agnon i Nelly Sachs, a w 1974 r. podzielono ją równo między dwóch szwedzkich pisarzy Eyvinda Johnsona i Harrego Edmunda Martinsona. Ta ostatnia nagroda spotkała się z dużą krytyką Akademii Szwedzkiej, bowiem uznano, że nagrodzono “swoich”, ponieważ utwory autorów nie były powszechnie znane na świecie. Harry Martinson bardzo silnie emocjonalnie zareagował na tę krytykę i w 1978 r. popełnił samobójstwo – seppuku, rozcinając sobie nożyczkami brzuch.

Nagroda literacka Nobla jest przyznawana raz jednemu twórcy, Nikt nie otrzymał jej wielokrotnie. Nagroda nie jest przyznawana pośmiertnie, chyba że śmierć beneficjenta nastąpiła po jej ogłoszeniu.

Jedynie dwie osoby odmówiły przyjęcia nagrody. Był to Boris Pasternak zmuszony do tego przez władze Związku Radzieckiego i Jean Paul Sartre, który nigdy nie przyjął żadnego wyróżnienia.

Dotychczasowy najmłodszy i najstarszy laureat literatury

Najmłodszym laureatem literackiej nagrody jest  Rudyard Kipling, angielski prozaik i poeta, znany z przygodowych opowieści jak „Kim” oraz „Czarny diament”, a przede wszystkim “Księgia dżungli”. Nagrodę otrzymał w 1907 r. w wieku 41 lat.

Najstarsza laureatka to Brytyjka Doris Lessing, która w wieku 88 lat została uhonorowana nagrodą w 2007 r. Większość akcji jej powieści toczy się w Afryce, gdzie się urodziła. Pisała o problemach kulturowych, obyczajowych, psychologicznych. Film nakręcony według jej powieści “Idealne matki” wciąż jest na ekranach kin.

Łącznie z Doris Lessing 15 kobiet otrzymało Nagrodę Nobla w tym 2 Polki, w 1996 r.- Wisława Szymborska, a w 2018 – Olga Tokarczuk.

Nagroda Literacka Nobla to okolicznościowy medal, dyplom i pieniądze, ale przede wszystkim olbrzymi prestiż i zaliczenie twórczości nagrodzonego pisarza do literatury światowej.

Jedzenie autorstwa pvproductions - pl.freepik.com